08/12/2009 20:17
Eylemlerin özne ve nesneleriyle ilişkilerine göre aldığı durum. Eylem çatısı da denir. Eylemlerin özneyle ilişkisine göre dört tür çatı vardır:

1. Etken eylem: Gerçek öznesi olan eylemlere denir. Yükleme sorulan "kim, ne?" sorularına yanıt alabilirsek, eylem etken çatılıdır.

Örnek:

Atillâ mektup yazdı. (Etken)

2. Edilgen eylem: Etken çatılı bir eyleme "-n" ya da "-l" ekleri getirilerek edilgen eylem yapılır. Bu eylemlerin kim tarafından yapıldığı belli değildir.

Örnek:

Mektup yazıldı. (Edilgen)

Şirketten birçok davetiye yollandı. (Edilgen)

3. Ettirgen eylem: Özne eylemin gerçekleşmesine araçlık eder ya da buna yol açar. Etken çatılı bir eyleme "-dır, -dir" ya da "-tır, -tir" ekleri getirilerek ettirgen eylem yapılır.

Örnek:

Fatma teyze komşunun kızına mektup yazdırdı. (Ettirgen)

4. Dönüşlü eylem: Öznenin yaptığı eylemden kendisinin de etkilendiği eylemlerdir. Etken bir eylem "-n" ve "-l" ekleri alarak dönüşlü olabilir.

Örnek:

Ayşe süslendi. (Dönüşlü)

Çocuk birden yola atıldı; az kalsın eziliyordu. (Dönüşlü)

5. İşteş eylem: Bir işin aynı anda birden fazla kişi tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldığını belirten eylemlere denir. Etken bir eylemin "-ış, -iş, -uş, -üş, -ş" eklerinden birini alması, ad soylu bir sözcüğün "-laş, -leş" eklerinden birini almasıyla işteş eylemler oluşur.

Örnek:

Kuşlar uçuştu. (İşteş-birliktelik)

Kardeşimle yazışıyoruz. (İşteş-karşılıklı)

Onunla çok önceden sözleşmiştik. (İşteş-karşılıklı)

Cümlede eylemlerin nesneyle ilişkisine göre de cümlenin çatısı iki türlü olabilir:

1. Geçişli eylem: Nesnesi olan eylemlerdir. Nesneyi bulmaya yönelik soru sorulduğunda (ne, neyi, kimi?) yanıt alınabiliyorsa eylem geçişlidir.

Örnek:

Kitap okumayı çok severim. (Geçişli-nesne var)

2. Geçişsiz eylem: Nesne almayan eylemlere denir.

Örnek:

Ona ne zaman anlatacağım? (Geçişsiz-nesne yok)

Kategoriler:
Etiketler:
Sonraki
Sonraki Konu:
Çekim Ekleri

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Güvenlik Kodu
Popüler Sayfalar:
Son Ziyaretler:
Coğafya Tarih Sitesi Matematik Sorusu Türkçe Sitesi