Gereğinden fazla avlanma. Aşırı avlanma doğal dengeyi bozarak, kimi hayvan türlerinin ortadan kalkmasına neden olabilecek tehlikeli bir durumdur. Dodo kuşu ve Tasmanya kurdu gibi hayvanlar aşırı avlanma yüzünden soyları tükenmiş hayvanlardır. Günümüzde de aşırı avlanma nedeniyle birçok balık, kuş ve memeli türünün soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıyadır.
(1944 Kayseri - ) Türk şairi. Çankırı Lisesini bitirip bir süre Siyasal Bilgiler Fakültesinde okudu. Hacettepe Üniversitesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi. Devlet Konservatuarında Fransızca öğretmenliği yaptı. İkinci Yeni akımdan etkilendi. Gizemci bir hava içinde kendine özgü bir anlatıma sahip oldu. 1960 kuşağı ozanları arasında önemli bir yer edindi. Toplumsal sorunlarla Marksist bir açıdan ilgilendi.
Başlıca yapıtları şunlardır:
Şiir kitapları; Geceleyin Bir Koşu (1966), Evet İsyan (1969, yılın en başarılı şiir kitabı), Cinayetler Kitabı (1975), Erbain (1987), denemeleri; Şiir Kılavuzu (1980), Zor Zamanda Konuşmak (1984), Taşları Yemek Yasak (1985), Bakanlar ve Görevler (1985), Faydasız Yazılar (1986), Surat Asmak Hakkımız (1987), Waldo Sen Neden Burada Değilsin (1988), deneme ve eleştirileri; Cuma Mektupları (1989-1992, 1998, 5 cilt), Neyi Kaybettiğini Hatırla (1999).
Yakınlarımıza ve arkadaşlarımıza yazdığımız kişisel özellik taşıyan, içten bir anlatımla kaleme aldığımız mektuplar. Bunlar kişiye özeldir, bu nedenle başkaları tarafından izinsiz okunması doğru değildir. Özel mektuplarda anlatım, mektuplaşan kişilerin yakınlıklarına ve ilişkilerinin derinliğine göre farklı farklı olabilir.
Bir tek varlığa özel olarak verilmiş, tanıtıcı sözcük ya da sözcükler. Örneğin; Ankara, Orhan, Kızılırmak, Afrika, Türkiye, Milliyet, Çorum Öğretmen Okulu ...vb.
Özel adlar tür açısından çok çeşitlidir:
Kişi adları: Atatürk, İsmet İnönü, Emin Özdemir, Veli Can...
Takma adlar: Mehmet Ali Sel (Orhan Veli Kanık), Yaşar Kemal (Kemal Sadık Göğceli), Kirpi (Refik Halit Karay) ...vb.
Hayvan adları: Pamuk, Tekir, Karabaş, Sarıkız, Karakaçan ...vb.
Ulus adları: Türk, Alman, İngiliz, Rus, Yunan, Japon ...vb.
Dil ve lehçe adları: Türkçe, Rumca, Kazakça, Fransızca, Arapça ...vb.
Devlet adları: Türkiye, Bulgaristan, Özbekistan, Kore ...vb.
Din ve mezhep adları: Müslümanlık, Hristiyanlık, Bektaşilik, Katolik, Protestan, Mevlevi ...vb.
Gezegen ve yıldız adları: Güneş, Ay, Kutup Yıldızı, Dünya, Mars, Jüpiter ...vb.
Yer adları (ova, dağ, nehir, yayla, göl, kent, köy, kasaba, ülke, kıt'a, bölge, sokak, mahalle ... vb.): Asya, Avrupa, Amerika, Doğu Anadolu, Ege Bölgesi, Konya Ovası, Bozok Yaylası, Tuz Gölü, Ağrı Dağı, Çorum, Amasya, Bahçelievler, Asmalımescit, Cebeci, Ziya Gökalp Caddesi, Yunus Emre Mahallesi, Kadıköy, Zafer Meydanı, Galata köprüsü, Çankaya Köşkü, Horozlu Han, Alanya Kalesi ...vb.
Kurum ve kuruluş adları: Milli Eğitim Bakanlığı, Türk Dil Kurumu, Atatürk Orman Çiftliği, Bakanlar Kurulu ...vb.
Kitap, dergi, gazete adları: Gülibik, Yeşil Bayır, Bir Dinozorun Anıları; Milliyet, Sabah, Akşam; Varlık, Gösteri, Yaşasın Edebiyat, Öğretmen Dünyası ...vb.
Ulusal ve dinsel bayramların, belirli gün ve haftaların, toplantıların adları: Cumhuriyet Bayramı, Kurban Bayramı, Öğretmenler Günü, Tıp Bayramı, Uluslar Arası Türk Dil Kurultayı, Türkiye'nin Ekonomik Sorunları Toplantısı ...vb.
(1920 Kırşehir - 1979 İstanbul) Türk romancı. Ankara Erkek Lisesinden sonra, bir süre Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde okudu. Yeni Sabah gazetesinde çalışmaya başladı. Çocuk magazin ve dergilerinde sekreterlik, yazı işleri müdürlüğü yaptı. Çınaraltı ve Kovan dergilerinde sanat üzerine yazılar yazdı. Röportaj ve öykü yazarlığından sonra romanlar yazmaya başladı. Sanatsal açıdan yeterli olgunlukta olmadığı öne sürülen daha çok orta düzeyde okuyucunun beğenerek okuduğu 40 kadar roman yazdı. Romanlarının konusunu genellikle tarihsel olaylardan aldı.
Başlıca yapıtları şunlardır:
Aşk Izdıraptır (1939), Hasret (1940), Gizlenen Izdıraplar (1940), Coşkun Gönüller (1941), Uçurum (1942), Memnu Meyve (1945), Şafak Sökerken (1958), Vatan Borcu (1959), Gecekondu Rüzgârı (1960), Dağ Başını Duman Almış (1960), Oğuz Han (1964), Karapençe Estergon'da (1966), Karapençe'nin Oğlu (1967), Karapençe Voyvoda'ya Karşı (1967), Şebnem (1970), Reyhan (1970), Aşka Susayan Dudaklar (1970), Herkesten Uzak (1973), Yerdeki Bulutlar.
(1922 Gümüşhane - ) Türk şairi. Ankara Siyasal Bilgiler ve Hukuk Fakültesini bitirip, kaymakamlık ve avukatlık yaptı. Bir dönem Ankara milletvekilli seçildi. İlk şiirleri, Ülkü, Aile, Varlık dergilerinde çıktı. İnsancıl ve ulusal duyguları işledi. Günlük gazetelerde makaleleri de yayınlandı. Acı çeken Anadolu insanlarını anlattı. Tüm insanlara barış ve kardeşlik çağrıları yaptı. Aşk, ölüm ve özgürlük konularını işledi.
Başlıca yapıtları şunlardır:
Şiir kitapları; Teselli (1943), Anaforda Dönen Adam (1946), Vatanım Benim (1973), Özgürlük İçin Ölmek (1975), Memleketi Sevmek Suçu (1978), Şairler Böyle Sever (1988), Yasaklar Cehennemi (1991), Özgürlük Tek Sevgilim (1992), inceleme ve denemeleri; Önce İnsan Olmak (1981), Suskunlar Ülkesi (1988).
(1931 Kemaliye - ) Türk eleştirmen. Pamukpınar Köy Enstitüsü ve Ankara Gazi Eğitim Enstitüsünü bitirdi. Enstitüde öğretim görevlisi oldu. Amerika'nın Columbia Üniversitesinde öğrenim gördü. Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat öğretmenliğinden alınarak lise öğretmenliğine atandı. Türk Dil Kurumunda görev yaptı.
Edebiyat alanına Varlık'ta çıkan yazılarıyla girdi. Dil ve edebiyat sorunları üzerine yazılarını Varlık ve Türk Dili ve Milliyet Sanat Dergisi'nde yayınladı. Ortaokul Türkçe ders kitapları da yazdı.
Başlıca yapıtları şunlardır:
Yazma Tekniği (1966), Türkçe Öğretimi (1968), Dil Devrimimiz (1969), Öz Türkçe Üzerine (1969), Yazmak Sanatı Kompizosyon (Adnan Binyazar'la birlikte 1969), Erdemin Başı Dil (1969), Dil ve Yazar (1973), Terim Hazırlama Kılavuzu (1973), Türk ve Dünya Edebiyatı (1980), Yazı ve Yazınsal Türler (1981), Güzel ve etkili Konuşma Sanatı (1986), Okuma Sanatı (1988), Dil ve Edebiyat Öğretimi (1990), Sözcük Sözcük İçinde (1996).
(1915, Cherbourg - 1980, Paris) Göstergebilime büyük katkılar yapan Fransız aydın ve eleştirmen. Yapısalcılık, göstergebilim ve psikanalizin etkilerini birleştiren, kendine özgü bir edebiyat eleştirisi geliştirmiştir. Yeni Roman anlayışının kuramsal temellerinin atılmasında önemli rol oynamıştır.
Paris Üniversitesinde öğrenim gördü. Sonradan birkaç kez tekrarlayacak tüberkülozu yüzünden öğrenimini aralıklarla sürdürdü. 1952-1959 arasında Bilimsel Araştırmalar Uluslararası Merkezinde (CNRS) çalıştı. Çeşitli dönemlerde Macaristan, Romanya, Mısır gibi ülkelerde ders verdi. 1959' da kısa bir süre konferanslar vermek üzere İstanbul' a geldi. 1976' da College de France da edebiyat göstergebilimi alanında ilk kürsü başkanı oldu.
Yeni roman anlayışının kuramsal temellerinin atılmasında önemli rol oynadı. 1960'larda Yapısalcılığın Fransız aydın çevrelerinin gündemine girmesiyle geleneksel anlayışı savunan üniversite çevrelerinin sert eleştirilerine hedef oldu.
1970'lerde Barthes'ın kuramı artık yanlızca Fransa'da değil, bütün Avrupa'da ve ABD'de çok etkiliydi. Barthes'a üslupçu ve yazar olarak gecikmiş bir ün sağlayan ise bir "karşı-otobiyografi" olarak nitelendirilebilecek Roland Barthes par Roland Barthes ve Fragments d'un discours amoureux (Bir Aşk Söyleminden Parçalar) adlı kitapları oldu. 1980 yılında Paris'te geçirdiği bir trafik kazasında hayatını kaybetti.
Cisimleri Dünya'nın merkezine doğru çeken kuvvet. Yer çekimi kuvveti, Ay'ı Dünya çevresinde yörüngede tutar ve Ay'ın yörüngeden kurtularak uzayda uzaklaşmasını önler. Bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetine o cismin ağırlığı denir.
Hız verilmeden yüksekten bırakılan cisimler, ağırlıkları nedeniyle yere doğru hareket ederler. Bu harekete serbest düşme denir. Cisimleri harekete geçirebilmek için kuvvet uygulamak gerekir. Ancak serbest bırakılan bir cisme kuvvet uygulandığı zaman bile cisim düşmeye devam eder. Bunun nedeni yer çekimi kuvvetidir. Serbest düşen cisimler, Newton'un İkinci Hareket Yasası'na göre ivme kazanır. Buna yer çekimi ivmesi denir. Serbest düşen cisimler yer çekimi ivmesinin etkisiyle düzgün hızlanarak yere düşer. Yer çekimi kuvveti sabit olduğu için yer çekimi ivmesi de sabittir; yani düşen bir cismin hızının artış hızı, hep aynı kalır ve cisim düştüğü sürece her geçen saniyede hızı aynı miktarda artar.
Ağırlık, Newton'un genel çekim yasasına göre çekim kuvvetleri sonucu oluşan bir büyüklüktür. Yeryüzünde yerin merkezinden uzaklaştıkça cisimlerin ağırlığı azalır. Bir cismin ağırlığı (G) o cismin kütlesi (m) ile bulunduğu yerin çekim ivmesi (g) çarpılarak hesaplanır. Bir cismin ağırlığı, bulunduğu yere göre değişir. Ay'ın kütlesi ve yarıçapı Dünya'ya göre daha küçüktür. Bu yüzden bir cismin Ay'daki ağırlığı Dünya'daki ağırlığının yaklaşık 1/6'sı kadardır. Bir cismin kütlesi de madde miktarının bir ölçüsüdür ve ayırt edici bir özelliktir. Hiç değişmez. Dünya'dan Ay'a doğru gidildikçe Dünya'nın çekim kuvveti azalır ve Ay'ın çekim kuvveti artar. Bu iki çekim kuvvetinin eşit olduğu yerde cismin kütlesi değişmediği hâlde ağırlığı sıfır olur.
Yer çekimi kuvvetinin, cismin kütlesine ve cismin yerin merkezine olan uzaklığına bağlıdır. Cismin kütlesi arttıkça cismin üzerindeki yerin çekim kuvveti de artar. Kütleler arasındaki çekim kuvvetiyle ilgili olarak Newton, günümüzde de geçerli olan Genel Çekim Yasası'nı bulmuştur. Bu yasaya göre, herhangi iki cisim birbirini, kütleleri çarpımıyla doğru orantılı, kütle merkezlerini birleştiren uzaklığın karesiyle ters orantılı bir kuvvetle çeker.
F : Kütle çekim kuvveti
m1 : Birinci cismin kütlesi
m2 : İkinci cismin kütlesi
G : Evrensel çekim sabiti
d : Kütle merkezleri arasındaki
uzaklık